در
کتابخانه
بازدید : 498369تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Collapse <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Expand جلسه ی سی ام جلسه ی سی ام
Expand جلسه ی سی و یكم جلسه ی سی و یكم
Expand جلسه ی سی و دوم جلسه ی سی و دوم
Expand جلسه ی سی و سوم جلسه ی سی و سوم
Expand جلسه ی سی و چهارم جلسه ی سی و چهارم
Collapse جلسه ی سی و پنجم جلسه ی سی و پنجم
«صورةٌ مّا» چیست؟
رفع استبعاد در مورد «صورةٌ مّا»
تخالف در كلام مرحوم آخوند در باب موضوع حركت جوهری
آیا این تخالف واقعی است؟
توجیه نظرات دیگر آخوند درباره ی موضوع حركت
موضوع در حركت كمّی
اشكال مشترك در حركت كمّی و حركت جوهری
Expand جلسه ی سی و ششم جلسه ی سی و ششم
Expand <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
اشكالی كه شیخ در آنجا گرفتار بوده است عین اشكالی است كه در باب حركت جوهری مطرح است. اگر اشكال حركت جوهری حل شود، اشكال حركت كمّی هم حل می شود.

شیخ كه در باب حركت جوهری در تصور موضوع دچار اشكال بوده، جبراً باید در باب حركت كمّی هم دچار اشكال می شده است، چرا؟ این «چرا» را در این جلسه توضیح می دهم و بقیه ی مطلب را در جلسه ی آینده بحث خواهیم كرد.

گفتیم در حركت در عرض تصور موضوع با اشكال مواجه نیست. موضوع جوهر است و مافیه الحركه عرض است. پس در باب حركت در كمّ هم نباید اشكالی وجود داشته باشد. پس شیخ علی القاعده باید این طور می گفت كه در حركت كمی، موضوع خود جسم است و كمیت جسم هم مافیه الحركه است. پس در ظاهر، موضوع خیلی روشن است. ولی در اینجا رازی هست كه آن راز شیخ را دچار اشكال كرده است و آن این است كه حركت كمّی به گونه ای است كه بسیار شبیه حركت جوهری است و بلكه شاید بعد بگوییم كه حركت كمّی اصلاً نوعی از حركت جوهری است.

توضیح اینكه اگرچه فلاسفه كمیت را عرض برای جسم می دانند ولی پس از تحلیل دقیق به اینجا می رسند كه كمیت، عرض تحلیلی است نه عرض عینی و خارجی. در عرض عینی و خارجی، معروض در خارج وجودی دارد و عرض هم در خارج وجودی دارد و این وجود خارجی عرض غیر از وجود خارجی معروض، و عارض بر جوهر است. مثلاً كیف، أین و وضع این طور است. ولی كمیت، وجود مستقلی از وجود جسم ندارد تا بتوان گفت كه جسم در خارج وجودی دارد و كمیت وجودی دارد و وجود كمّ عارض وجود جسم می شود. كمیت در خارج عین جسم
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 431
است و فرق میان جسم كه جوهر است و كم كه عرض است یك فرق ذهنی است از قبیل فرق میان مبهم و متعین یا مطلق و مقید.

ما در خارج، انسان عالم و انسان غیرعالم، انسان سفید و انسان غیر سفید داریم ولی انسان مطلق در خارج نداریم. بله، قید چیز دیگری است: «تقیدٌ جزء و قیدٌ خارجی» . فرق مطلق و مقید فرق ذهنی است؛ یعنی یك شی ء را گاهی مطلق اعتبار می كنیم و گاهی مقید. جسم عبارت است از جوهری كه قابل ابعاد سه گانه است بدون اینكه تناهی یا عدم تناهی را در نظر بگیریم، و به فرض تناهی بدون اینكه تناهی در حد خاصی را در نظر بگیریم. همان صرف جسم را كه مبهم در نظر می گیریم می شود جوهر. عروض تعین برای امر مبهم، در عقل است.

این است كه می گوییم كمیت، عرض تحلیلی یعنی عرض عقلی است. جسم تعلیمی كه كمیت است و جسم طبیعی در خارج عیناً یك چیز هستند و فرقشان صرفاً ذهنی و تحلیلی است. پس اینكه می گوییم وقتی جنین رشد می كند جوهر در جسم تعلیمی خودش حركت می كند، این جسم تعلیمی در خارج، همان خود جسم است. پس در خارج فرقی میان جسم و كم نیست و حركت در این عرض در واقع حركت در خود جسم است و بنابراین در حركت كمّی، هم موضوع و هم مافیه الحركه خود جسم است. پس اشكال در حركت كمی با اشكال در حركت در جوهر یكی می شود و موضوعی باقی نمی ماند. این است كه شیخ درمانده است كه موضوع را چه چیز قرار دهد.

مرحوم آخوند می گوید با آنچه ما در باب حركت در جوهر گفتیم كه ماده با صورةٌ مّا موضوع است و صور خاص ما فیه الحركه هستند اشكال در حركت كمّی حل می شود و ما می توانیم برای حركت كمّی موضوعی تصویر كنیم. تفصیل مطلب را در جلسه ی بعد عرض خواهیم كرد.
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 432
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است