در
کتابخانه
بازدید : 1450779تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
شرح مبسوط منظومه
Expand مقدمه مقدمه
Collapse <span class="HFormat">مقصد اول: امور عامّه</span>مقصد اول: امور عامّه
ارتباط امور عامّه با مقولات كانت و هگل
Collapse <span class="HFormat">فریده ی اول وجود و عدم</span>فریده ی اول وجود و عدم
Expand بداهت وجودبداهت وجود
Expand اشتراك وجوداشتراك وجود
Expand مغایرت و اتّحاد وجود و ماهیت مغایرت و اتّحاد وجود و ماهیت
Expand اصالت وجود (1) اصالت وجود (1)
Expand اصالت وجود (2) اصالت وجود (2)
Expand اصالت وجود (3) اصالت وجود (3)
Expand اصالت وجود (4) اصالت وجود (4)
Expand اصالت وجود (5) اصالت وجود (5)
Expand اصالت وجود (6) اصالت وجود (6)
Expand حقّ متعال وجود محض است حقّ متعال وجود محض است
Expand وحدت و كثرت وجود (1) وحدت و كثرت وجود (1)
Expand وحدت و كثرت وجود (2) وحدت و كثرت وجود (2)
Expand وجود ذهنی وجود ذهنی
Expand ادلّه ی وجود ذهنی (1) ادلّه ی وجود ذهنی (1)
Expand ادلّه ی وجود ذهنی (2) ادلّه ی وجود ذهنی (2)
Expand ادلّه ی وجود ذهنی (3) ادلّه ی وجود ذهنی (3)
Expand اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (1) اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (1)
Expand اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (2) اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (2)
Expand اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (3) اشكالات و نظریات در باب وجود ذهنی (3)
Expand اتحاد عاقل و معقول (1) اتحاد عاقل و معقول (1)
Expand اتحاد عاقل و معقول (2) اتحاد عاقل و معقول (2)
Expand اتحاد عاقل و معقول (3) اتحاد عاقل و معقول (3)
Collapse معقولات ثانیه (1) معقولات ثانیه (1)
معقولات اولیه
معقولات ثانیه
معقولات ثانیه ی منطقی
معقولات ثانیه ی فلسفی
اشاره ای به مسأله ی شناخت و اهمیت معقولات ثانیه
اشاره ای به نظریه ی كانت در باب شناخت
اشاره ای به نظر هگل در باب شناخت
نقدی بر نظریه ی ماتریالیسم دیالكتیك
Expand معقولات ثانیه (2) معقولات ثانیه (2)
Expand معقولات ثانیه (3) معقولات ثانیه (3)
Expand انقسام وجود به مطلق و مقیّدانقسام وجود به مطلق و مقیّد
Expand احكام سلبی وجوداحكام سلبی وجود
Expand منشأ كثرت وجودمنشأ كثرت وجود
Expand مساوات وجود و ثبوت و شیئیّت (1) مساوات وجود و ثبوت و شیئیّت (1)
Expand مساوات وجود و ثبوت و شیئیّت (2) مساوات وجود و ثبوت و شیئیّت (2)
Expand عدم تمایز و علیت بین اعدام عدم تمایز و علیت بین اعدام
Expand امتناع اعاده ی معدوم (1) امتناع اعاده ی معدوم (1)
Expand امتناع اعاده ی معدوم (2) امتناع اعاده ی معدوم (2)
Expand امتناع اعاده ی معدوم (3) امتناع اعاده ی معدوم (3)
Expand شبهه ی معدوم مطلق (1) شبهه ی معدوم مطلق (1)
Expand شبهه ی معدوم مطلق (2) شبهه ی معدوم مطلق (2)
Expand شبهه ی معدوم مطلق (3) شبهه ی معدوم مطلق (3)
Expand مناط صدق در قضایا (1) مناط صدق در قضایا (1)
Expand مناط صدق در قضایا (2) مناط صدق در قضایا (2)
Expand مناط صدق در قضایا (3) مناط صدق در قضایا (3)
Expand <span class="HFormat">ادامه فریده اول وجود و عدم</span>ادامه فریده اول وجود و عدم
Expand <span class="HFormat">فریده ی دوم</span>مواد ثلاث<span class="HFormat">وجوب و امکان و امتناع</span>فریده ی دوممواد ثلاثوجوب و امکان و امتناع
Expand فریده ی سوم: حُدوث و قدم فریده ی سوم: حُدوث و قدم
فریده چهارم قوه و فعل
Expand فریده ی پنجم: ماهیت و لواحق آن فریده ی پنجم: ماهیت و لواحق آن
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
هگل یك كار دیگری كرد كه آن كار از نظر فرضیه، فرضیه ی خیلی مهمی است.

آمد این دیوار میان ذهن و خارج را بكلی از میان برداشت و گفت چرا شما آمده اید ذهن را یك چیز دانسته اید و خارج را چیز دیگر؟ اینها یك چیزند. او فاصله را حتی از آنچه حكمای ما می گفتند كمتر كرد. آنها می گفتند دو وجود است، یكی در ذهن، یكی در خارج؛ او گفت ذهن و خارج یك چیز است، دو چهره از یك امر است. هر چه معقول است موجود است و هر چه موجود است معقول است. قهرا خطا هم دیگر معنی ندارد مگر اینكه معقول نباشد و الاّ اگر شیئی معقول شد عین خارج است، و اگر شیئی موجود بود عین معقولیت است.

اگر ما حرف هگل را بپذیریم دیگر حرف این آقایان معنی ندارد؛ چون اینها تفكیك كرده اند میان معقولات اولیه و معقولات ثانیه و باز میان معقولات ثانیه ی منطقی (كه آنها را ذهنی محض می دانند) و معقولات ثانیه ی فلسفی (كه آنها را متعلق به ذهن و خارج هر دو می دانند) . دیگر این حرفها همه در یك ردیف می شود؛ یعنی معقولات اولیه و معقولات ثانویه ی منطقی و فلسفی همه در یك ردیف می شود. چه
مجموعه آثار شهید مطهری . ج9، ص: 373
جور در یك ردیف می شود؟ ذهنی می شود یا خارجی؟ هر دو! چون ذهن و خارج یكی است. پس هم ذهنی است هم خارجی. از اینجا یك موازات در فلسفه ی هگل میان ذهن و خارج به وجود می آید. اساسا نمی توانند موازی نباشند. اصلا نمی تواند عقل با عین موازی نباشد؛ ضرورتا موازی یكدیگر هستند.

آنگاه هگل بر مبنای خودش یك راه تمامی را هم پیش رفت. گفت جهان را تا حالا خواسته اند از راه علت و معلول توجیه كنند و این توجیه ناموفق است؛ من از راه دلیل و مدلول توجیه می كنم، یعنی می گویم علت و معلول از نظر عقل قابل توجیه نیست، آن یك امر وجودی است (مثل آنچه ما درباره ی قضایای وجودیّه می گوییم) ، از حس است. ما چون دیده ایم الف علت بوده است برای ب و به این نحو وجود داشته است، می گوییم «هست» . ما دیده ایم كه آتش در صد درجه حرارت آب را تبدیل به بخار می كند می گوییم پس آتش علت بخار است؛ ولی آیا مشاهده می گوید كه محال است غیر از این باشد و نمی شود به نحو دیگری باشد؟ اما منطق اینطور نیست؛ منطق می گوید وقتی می گوییم: «زید انسان است و انسان میرنده است پس زید میرنده است» اساسا محال است غیر از این باشد؛ این تصور خلاف ندارد و لذا عقل نتیجه را از مقدمات به ضرورت استنتاج می كند و حال آنكه وجود معلول از علت هیچ ضرورتی ندارد. بعد هم خود علت و معلول را در آخر از راه ضرورت منطقی جزء یكی از مقولات كوچك می آورد.

از همان مقوله ی اول كه شروع می كند، به ضرورت منطقی از «هستی» به «نیستی» می رسد و از آنجا به «شدن» می رسد؛ چون حساب، حساب عقل و ضرورت عقل است، خارج هم كه غیر از این چیزی نیست. آن وقت دستگاه دیالكتیك هگل از اول تا آخر- قطع نظر از ایراد مبنایی كه دارد- یك دستگاهی می شود به قول خود او «خودسامان» یعنی بی نیاز از بیرون؛ خودش خودش را توجیه می كند. هستی چرا نیستی است؟ به ضرورت منطقی. دیگر لم ندارد. هستی كه بعد نیستی شد چرا «شدن» است؟ به ضرورت منطقی. مثل این است كه ما بگوییم: «الف ب است، ب ج است، پس الف ج است» . خارج هم كه عین همین است. اینجا ضرورت منطقی عین ضرورت خارجی می شود. اینكه ضد شی ء از درون خود شی ء استنتاج شود عین این است كه شی ء خارجی ضدش از درونش متولد شود. اصلا هر دو یكی است.

متولد شدن ضدی از ضدی در خارج عین نتیجه شدن ضدی از ضدی است. عالم
مجموعه آثار شهید مطهری . ج9، ص: 374
عین و عالم ذهن و منطق یكی است. خارج منطق است و منطق هم خارج است. او خدا را هم كه می خواهد بپذیرد در داخل دستگاه می پذیرد نه در بیرون، چون به این ترتیب بیرون معنی ندارد كه بگوییم خدا كسی است كه این دستگاه دیالكتیك را به وجود آورده است. می گوید این دستگاه دارای ضرورت است؛ شما خودتان می گویید ضرورت مناط بی نیازی از علت است.

کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است