در
کتابخانه
بازدید : 970116تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
Expand شناسه کتابشناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی نهم</span>مرحله ی نهم
Collapse <span class="HFormat">فصل 1</span>در بیان حقیقت حدوث و قدم فصل 1در بیان حقیقت حدوث و قدم
Collapse جلسه صد و نهم جلسه صد و نهم
فی بیان حقیقتهما
بحث حدوث و قدم بحث خوبی است كه مختصر هم هست یكی از مسائلی كه درامور عامه فلسفه اُولی مطرح می شود مسأله حدوث و قدم است مسأله دیگری كه قریب به این مسأله است
تعریف حدوث و قدم
سؤالی به عنوان مقدمه
حدوث و قدم نسبی
جامع المقاصد
مرحوم آخوند حدوث و قدم را مشترك لفظی می دانند
حدوث و قدم زمانی
بنا بر این تعریف، زمان نمی تواند حادث زمانی باشد
تعریف حدوث و قدم زمانی به نحوی دیگر
اشاره ای به حاشیه علامه طباطبایی
حدوث و قدم ذاتی
حكما در طرح مسأله حدوث و قدم ذاتی، ناظر به مطلب متكلمین اند
Expand <span class="HFormat">فصل 2: </span>در اثبات حدوث ذاتی فصل 2: در اثبات حدوث ذاتی
Expand <span class="HFormat">فصل 3: </span>آیا حدوث زمانی كیفیتی زائد بر وجود حادث است؟ فصل 3: آیا حدوث زمانی كیفیتی زائد بر وجود حادث است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 4: </span>حدوث، علت نیاز به علت نیست فصل 4: حدوث، علت نیاز به علت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 5: </span>تقدم و تأخر و اقسام این دوفصل 5: تقدم و تأخر و اقسام این دو
Expand <span class="HFormat">فصل 6: </span>آیا اقسام تقدم و تأخر مشترك معنوی اند یا لفظی؟ فصل 6: آیا اقسام تقدم و تأخر مشترك معنوی اند یا لفظی؟
Expand <span class="HFormat">فصل 7: </span>آیا اطلاق تقدم بر اقسامش به تشكیك است؟ فصل 7: آیا اطلاق تقدم بر اقسامش به تشكیك است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 8: </span>در اقسام معیّت فصل 8: در اقسام معیّت
Expand <span class="HFormat">فصل 9: </span>تكمیل بحث حدوث ذاتی فصل 9: تكمیل بحث حدوث ذاتی
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس
Expand <span class="HFormat">ادامه ی مرحله ی هفتم</span>ادامه ی مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">مرحله ی هشتم</span>مرحله ی هشتم
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
اینجا مطلبی را به طور مقدّمی به ذهن بسپارید تا بعد ببینیم چگونه می توانیم روی آن بحث كنیم. وقتی می گوییم «حدوث عبارت است از مسبوقیت وجود شی ء به عدمش و قدم عبارت است از مسبوق نبودن وجود شی ء به عدمش» آیا این مستلزم این است كه چه در حادث و چه در قدیم، برای شی ء، عدمی اعتبار كنیم؟ یعنی [آیا لازم است ] عدم شی ء در مرتبه ای از مراتب وجود صدق كند؟ اگر شی ء اصلا وجود نداشته باشد نه حادث است و نه قدیم. حال جایی كه شی ء وجود داشته باشد ولی عدمی برایش اعتبار نشود، چگونه است؟ «عدمی برای شی ء اعتبار نشود» به این معناست كه در هیچ مرتبه ای از مراتب وجود برای این شی ء عدم اعتبار نمی شود.

وقتی برای شی ء عدم اعتبار شد اگر این عدم سابق بر وجودش باشد می شود حادث، و اگر سابق بر وجودش نباشد می شود قدیم. پس بالاخره باید یك عدم اعتبار شود.
[خلاصه سؤال این است: ] اگر موجودی داشته باشیم كه اصلا برای آن عدم اعتبار نمی شود (یعنی هیچ یك از مراتب وجود را نمی توان مرتبه عدم آن حساب كرد و گفت این شی ء در این مرتبه هست و در آن مرتبه نیست) ، این موجود نه حادث است و نه قدیم. بنابراین موجودات باید تقسیم شوند به حادث و قدیم و فوق حادث و قدیم.
به عبارت دیگر: اگر برای موجودات عدم اعتبار شود به دو نحو است: یا عدم بر وجود تقدم دارد، و یا عدم بر وجود تقدم ندارد. اوّلی حادث است و دومی قدیم. در هر حال در اینجا عدم اعتبار شده است. اما موجودی كه اصلا در هیچ مرتبه ای از مراتب وجود برایش عدم اعتبار نمی شود، یعنی هیچ مرتبه ای از مراتب وجود نیست كه از او خالی باشد، چنین موجودی همان طور كه حادث نیست قدیمِ به این معنا هم نیست؛ یعنی قدیم به معنی «حادث نیست» هست ولی قدیم به معنای خاصی كه در اینجا می گوییم، نیست؛ یعنی فوق قدیم است؛ مثل ذات باری تعالی.

ذات باری تعالی با قدیمهای دیگر فرق می كند؛ چون برای قدیمهای دیگر عدم اعتبار می شود ولی برای آن عدم، تقدم بر وجود اعتبار نمی شود، اما برای ذات واجب الوجود در هیچ یك از مراتب هستی، عدم قابل اعتبار نیست.
بله، اگر «قدیم» را به یك معنیِ اعم بگیریم [می توان به ذات باری تعالی هم
مجموعه آثار شهید مطهری . ج12، ص: 714
اطلاق «قدیم» كرد. ] اگر بگوییم «حدوث عبارت است از مسبوق بودن وجود شی ء به عدمش، و قِدم عبارت است از مسبوق نبودن وجود شی ء به عدم، اعم از اینكه عدم برایش اعتبار بشود یا اعتبار نشود بلكه از باب سالبه به انتفاء موضوع باشد» در این صورت [قدیم ] شامل ذات باری تعالی هم می شود. ذات باری تعالی وجودش مسبوق به عدمش نیست از باب اینكه اصلا برای او در هیچ مرتبه ای از مراتب هستی، عدم اعتبار نمی شود، نه از این باب كه عدم برایش اعتبار می شود ولی وجودش مسبوق به عدمش نیست.
حكما قائل اند به اینكه بعضی از موجودات قدیم زمانی هستند ولی قدیم ذاتی نیستند. آنها معتقدند كه عقول مجرده چنین اند؛ یعنی عقول مجرده قدیم زمانی اند، به این معنا كه وجودشان مسبوق به عدم زمانی نیست؛ در اینجا بالاخره برای عقول مجرده عدم اعتبار می كنند، ولی می گویند عدم آنها سبق زمانی بر وجودشان ندارد، اما سبق ذاتی دارد. پس قهرا عقول مجرده قدیم زمانی هستند ولی قدیم ذاتی نیستند.
این مطلب مقدمه ای بود كه بعدا بیشتر روی آن بحث می كنیم. مرحوم آخوند فعلا این مطلب را ذكر نكرده اند.
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است