در
کتابخانه
بازدید : 498335تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Collapse <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Expand جلسه ی سی ام جلسه ی سی ام
Expand جلسه ی سی و یكم جلسه ی سی و یكم
Expand جلسه ی سی و دوم جلسه ی سی و دوم
Expand جلسه ی سی و سوم جلسه ی سی و سوم
Expand جلسه ی سی و چهارم جلسه ی سی و چهارم
Collapse جلسه ی سی و پنجم جلسه ی سی و پنجم
«صورةٌ مّا» چیست؟
رفع استبعاد در مورد «صورةٌ مّا»
تخالف در كلام مرحوم آخوند در باب موضوع حركت جوهری
آیا این تخالف واقعی است؟
توجیه نظرات دیگر آخوند درباره ی موضوع حركت
موضوع در حركت كمّی
اشكال مشترك در حركت كمّی و حركت جوهری
Expand جلسه ی سی و ششم جلسه ی سی و ششم
Expand <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
در باب حركت در كم، حكما دچار یك مشكل علمی هستند. خیلی از مسائل هست كه از نظر حسی امر واضحی است، ولی وقتی پای تحلیل فلسفی به میان می آید به اشكال برخورد می كند. یكی از حركات تقریباً محسوس، حركت كمّی است كه از نظر قدما امر واضحی بوده است گرچه با توجه به نظر امروزیها كار یك مقدار مشكل شده است.

حركت كمّی چیست؟ اینكه گیاهی یا كودكی رشد می كند و بر ابعادش افزوده می شود مثالهایی برای حركت كمی است. همچنین آنچه كه قدما «تخلخل» و «تكاثف» می نامیدند- مثلاً اینكه هوا در اثر تخلخل ابعادش اضافه می شود و یا در اثر تكاثف حجمش كاهش می یابد- حركت كمی است. اولی را تزیّد و دومی را تنقّص می نامیدند.

چنانكه گفتیم بر مبنای نظریات امروز حركت كمّی به حساب آوردن آنچه قدما حركت كمّی می دانستند، مشكل است. مثلاً در مورد جنین كه در رحم حركت كمّی می كند قدما چون جنین را یك متصل واحد می دانستند فكر می كردند كه دائماً بر حجم این متصل واحد افزوده می شود، ولی امروز كه فرضیه ی سلولها پیدا شده و.

مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 429
معلوم شده است كه ازدیاد حجم عبارت از ازدیاد سلولهاست، روشن گردیده كه رشد جنین در واقع حركت كمی نیست، بلكه اضافه شدن شیئی از خارج است بر شی ء دیگر. اینكه بر یك خرمن گندم، گندم اضافه كنیم، حركت كمّی نیست. حركت كمّی این است كه از درون در ابعاد جسم افزایش پیدا شود. بنا بر نظریات امروز، در ابعاد هیچ جسم [در حال رشدی ] افزایش پیدا نمی شود، بلكه جسم به همان ابعاد اولیه ی خود هست و ذراتی در كنار آن قرار می گیرد.

نظر شیخ اشراق غیر از آن چیزی است كه امروزه می گویند. او مدعی است كه وقتی مقداری به مقدار اول اضافه می شود، مقدار اول به كلی معدوم می شود نه اینكه بر حجم مقدار اول افزوده می شود. به عقیده ی شیخ اشراق وقتی یك جسم نامی رشد می كند هر مقدار جدید كه حاصل می شود مقدار اول معدوم می شود. پس اصلاً حركت نیست زیرا دائماً مقدار جدید می آید و مقدار اول معدوم می شود، نه اینكه شی ء افزایش مقداری پیدا كند.

شیخ الرئیس سخت دچار اشكال شده است كه چگونه حركت كمّی نباتات و حیوانات را توجیه كند و در بسیاری از كتابهایش از حل مسئله اظهار عجز كرده است. او در پاسخ بعضی از تلامیذ خود- كه ظاهراً بهمنیار است- توضیح مفصلی داده و گفته است كه درالاصول المشرقیة [1]، خوض عظیمی در این مسئله در باب حیوان كرده است. اما در باب نباتات اظهار تردید كرده و گفته است شاید حركت نبات این طور باشد و شاید آن طور باشد و احتمالات بسیاری به صورت «لعلّ» ذكر كرده و در آخر هم در مورد هیچ كدام جزم پیدا نكرده است. بعد هم گفته است كه باید كوشش كرد تا حقیقت كشف شود و كسی نباید ناامید شود: «و أما ما علیه الجمهور من اهل النظر فلیجتهد. . . و لا ییأس من روح اللّه» [2]. بعد شاگرد دوباره به استاد نامه.

مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 430
می نویسد كه «إن أنعم الشیخ أدام اللّه علوه باتمام الكلام. . . كانت المنة اعظم» و از او می خواهد مطلب را تكمیل كند. شیخ در جواب می نویسد اگر بتوانم؛ یعنی نمی توانم.

مرحوم آخوند می گوید پس معلوم می شود كه شیخ از حل مسئله عاجز بوده است و این عجز از این جهت است كه نمی توانسته است بیان كند كه موضوع در حركت كمّی چیست.


[1] . شیخ الرئیس كتابی داشته است به نام الاصول المشرقیه كه از آن چیزی جز یك مقدمه و قسمتهای مختصری از منطق در دست نیست. می گویند اگر آن كتاب به دست می آمد از همه ی كتابهای شیخ بهتر بود، چون شیخ در مقدمه می گوید من در سایر كتابهایم مجبور بودم از قدمای یونانی پیروی كنم ولی حال می خواهم كتابی بنویسم كه از پیروی دیگران آزاد باشد و عقاید خاص خودم را بیان كنم. این كتاب كه معلوم نیست شیخ چه مقدار از آن را نوشته بوده، اخیراً به همان صورت ناقص در مصر چاپ شده است. از بعضی از عباراتی كه مرحوم آخوند در جلد اول اسفار آورده است معلوم می شود به قسمتهایی از الاصول المشرقیه دسترسی داشته است.
[2] . فصل 24، ص 92.
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است