در
کتابخانه
بازدید : 498372تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Expand <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Collapse <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand جلسه ی سی و هفتم جلسه ی سی و هفتم
Collapse جلسه ی سی و هشتم جلسه ی سی و هشتم
دو نحو بقای موضوع
دو دلیل نیازمندی حركت به موضوع
اصالت وجود، وحدت بخش حركت است
احتجاج مرحوم آخوند با قائلین به كون و فساد
اشكال در حركت كمّی
روش مرحوم آخوند در بیان مسائل فلسفی
چرا «صورةٌ ما» امری اعتباری است؟
Expand جلسه ی سی و نهم جلسه ی سی و نهم
Expand جلسه ی چهلم جلسه ی چهلم
Expand جلسه ی چهل و یكم جلسه ی چهل و یكم
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
در اینجا مسئله ی دیگری مطرح است و آن این است كه آیا علاوه بر اینكه هر حركت واحد نیازمند به یك موضوع واحد است، موضوع واحد باید وجود استمراری داشته باشد یا مانعی ندارد كه موضوع حركت هم مثل خود حركت، وجود ممتد متصل داشته باشد؟ در صورت اول (وجود استمراری موضوع) همین موضوعی كه در این آن وجود دارد، در آنِ بعد و در آخر مدت حركت هم عیناً باقی است ولی در صورت دوم (وجود اتصالی موضوع) همان طور كه حركت، یك حقیقت ممتد و دارای مراتب است و هر مرتبه ای از حركت در مرتبه ای از مسافت قرار گرفته است، موضوع حركت هم یك چنین وجود كشش داری دارد.

صرف اینكه ما بگوییم حركت نیازمند به موضوع است، برای شیخ كافی نیست.

شیخ كه می خواهد بر نفی حركت در جوهر برهان اقامه كند تكیه اش روی این مطلب است كه حركت نیازمند به «موضوع باقی مستمر» است. از ابتدا تا انتهای هر حركت،
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 456
ما باید یك امر باقی مستمر داشته باشیم و مراتب حركت، همه بر یك امر وارد شود.

پس در اینجا بنای سخن بر این است كه اولاً حركت نیازمند به موضوع است و ثانیاً موضوع حركت باید وجود «مستمر باقی» داشته باشد. اینجاست كه حركت در جوهر دچار اشكال می شود. در حركات عرضیه بنا بر ثبات جوهر، موضوع حركت جوهر است. وقتی كه گلوله از این مبدأ تا آن منتها حركت می كند موضوع حركت خود گلوله است و جوهر گلوله در تمام مدت حركت، یك امر باقی مستمری است و لذا در حركت در اعراض اشكالی پیش نمی آید. ولی اگر حركت در جوهر واقع شود و به عبارت دیگر «ما فیه الحركه» خود جوهر باشد در این صورت آنچه كه جوهر این جسم است نظیر أین می شود. همان طور كه در حركت أینی یك شی ء، این أین یك أین متدرّج در مسافت و در زمان است، در حركت جوهری، خود جوهر هم باید یك وجود متدرج در مسافت و در زمان باشد. اشكال این است كه ما باید یك چیزی داشته باشیم كه مراتب این جوهر را طی كند. آن چیست؟ آن امر باقی كه از ابتدا تا انتهای این وجود ممتدِّ جوهری وجود دارد و مانند رشته ای كه به دانه های تسبیح وحدت می بخشد به مراتب حركت وحدت می بخشد، چیست؟ .

اینكه مسئله ی بقای موضوع در حركت جوهری را تكرار كردیم و باز هم شاید نیازمند به تكرار باشد، به این دلیل است كه این مسئله از اهم مسائل در باب حركت در جوهر است، مخصوصاً با توجه به اینكه مرحوم آخوند در همین جا به دنبال هم بیانات مختلفی در زمینه ی بقای موضوع كرده است. ممكن است كسی بگوید ذهن مرحوم آخوند روی یك بیان بالخصوص استقرار پیدا نكرده است و مانند كسی است كه در پاسخ به یك اشكال وجوه مختلف و متباینی بیان می كند و می گوید:

«ممكن است پاسخ اینچنین باشد و ممكن است آنچنان باشد. » آیا مطلب از این قرار است یا چنان كه متأخرینی مثل مرحوم آقای حكیم استدلال كرده اند این وجوه مختلف در طول یكدیگرند نه در عرض یكدیگر و همه ی این وجوه در آن واحد درست است. یكی از مسائل اسفار كه در میان حكمای متأخر یعنی از زمان مرحوم آخوند به بعد مورد بحث و فحص و تحقیق و رد و ایراد بسیار بوده است همین مسئله ی بقای موضوع در حركت جوهری است كه در بعضی كتابهای دیگر مرحوم آخوند هم مطرح شده است كه شاید بعد بعضی قسمتها را عرض كنیم.
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 457
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است