در
کتابخانه
بازدید : 498377تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Collapse <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Expand جلسه ی سی ام جلسه ی سی ام
Expand جلسه ی سی و یكم جلسه ی سی و یكم
Expand جلسه ی سی و دوم جلسه ی سی و دوم
Expand جلسه ی سی و سوم جلسه ی سی و سوم
Expand جلسه ی سی و چهارم جلسه ی سی و چهارم
Expand جلسه ی سی و پنجم جلسه ی سی و پنجم
Collapse جلسه ی سی و ششم جلسه ی سی و ششم
خلاصه ی نظر مرحوم آخوند در باب موضوع حركت جوهری
حل اشكال در حركت كمّی
برهان فصل و وصل
یك اشكال مهم
جسم به معنای ماده و جسم به معنای جنس
Expand <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
من به اینكه این برهان درست است یا نادرست و بررسی دقیق آن فعلاً كاری ندارم و فقط می خواهم نتیجه گیری در اینجا [یعنی اسفار ] را عرض كنم. بر این برهان ایراد بسیار مهمی می توان وارد كرد.

قدما می گویند با عمل فصل، صورت شی ء اول معدوم می شود ولی ماده اش معدوم نمی شود. چنین به نظر می آید كه همان یك آب است كه به صورت دو آب درآمده است؛ همان یك جسم است كه به صورت دو جسم درآمده است. به عقیده ی قدما این طور نیست كه یك صورت جسمیه به صورت دو صورت جسمیه درآمده باشد، بلكه آن ماده كه سابقاً دارای یك صورت جسمیه بود، صورت جسمیه اش معدوم شده و حالا دارای دو صورت جسمیه شده است. بنابراین «هذیّت» یا «اوئیت» در اینجا به ماده است نه به صورت؛ امر باقی میان دو حالت، ماده است نه صورت. صورت اول معدوم شد و به جای آن صورت دیگری به وجود آمد ولی ماده همان ماده است. ماده قبلاً دارای صورت واحد بود و حالا دارای دو صورت شده است.

اشكال این است كه ماده از خودش تعینی ندارد و تعین آن به صورت است
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 439
وقتی صورت اول معدوم شد آیا ماده ولو در یك آن بدون صورت باقی ماند؟ ماده در یك آن هم نمی تواند بدون صورت باشد. این یك مثل عامیانه است كه بگوییم مثَل ماده مثَل یك خیمه است كه به عمودٌمّا احتیاج دارد. برای تعویض عمود خیمه، معمولاً یك عمود دیگر می گذارند و خیمه برای مدتی دارای دو عمود است و بعد عمود اول را برمی دارند. خیمه حداقل به یك عمود نیاز دارد و گذاشتن دو عمود برای آن مانعی ندارد. ولی ماده نمی تواند در یك آن دارای دو صورت باشد. ماده همیشه باید با یك صورت باشد ولی كدام صورت؟ صورت اول كه معدوم شده است و صورت دیگر هم بعداً حادث شده است.

حكما می گویند ماده در ضمن صورةٌ مّا محفوظ است و در كوچكترین جزء زمان هم ماده بدون صورت نبوده است، یعنی میان زوال یك صورت و حدوث صورت بعدی تخلل زمان نشده است. خود مرحوم آخوند در جای دیگری- نه در باب حركت جوهری- برهان اقامه كرده كه چنین چیزی محال است. اگر میان صورتها وحدت اتصالی نباشد محال است كه صورتی برود و صورت دیگری بیاید ولو اینكه بگوییم این امر در یك آن صورت می گیرد. برای تحقق تبادل صورتها حتماً باید بین صورتها وحدتی در كار باشد. در باب حركت جوهری آقای طباطبایی تمام تكیه شان روی همین مطلب است؛ یعنی در میان تمام براهین حركت جوهری آن برهانی كه نظر ایشان را بیش از هر برهان دیگر جلب كرده همین است كه تبادل صورتها بدون وحدت اتصالی میان صورتها محال است. این یك اشكال در باب برهان فصل و وصل.

در مورد موجودات زنده اشكال بیشتر است. مثالی خود مرحوم آخوند در باب ماهیت در بحث مربوط به جنس و فصل و ماده و صورت ذكر كرده است و آن این است كه آیا اگر درخت زنده ای را ببُریم چه چیزی معدوم می شود و چه چیزی موجود می شود؟ صورت نوعیه معدوم می شود اما صورت جسمیه چطور؟ اینجاست كه اضطرابی در كلمات مرحوم آخوند دیده می شود. ایشان در بعضی كلمات خود می گوید كه صورت جسمیه هم معدوم می شود كه این حرفی است كه پذیرفتن آن خیلی مشكل است زیرا طبق این نظر ما خیال می كنیم درختی كه اینجا افتاده است همان درختی است كه یك ساعت پیش در اینجا ایستاده بود و این جسم همان جسم است و لذا علامتی كه روی تنه ی درخت زنده گذاشته بودیم همچنان هست
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 440
حس این طور خیال می كند ولی در واقع آن جسم و آن صورت جسمیه از ماده سلب شده و یك صورت صد درصد مشابه افاضه شده است. مرحوم آخوند گاهی این طور می گوید ولی در جای دیگر می گوید این حرفها چیست كه وقتی درختی را قطع می كنیم اصلاً به كلی آن جسم زنده معدوم شده و جسم جدیدی پیدا شده است؟ ! حتی به این تعبیر می گوید كه این حرفها «یاوه گویی» است.

کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است