در
کتابخانه
بازدید : 498368تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Expand <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Collapse <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand جلسه ی سی و هفتم جلسه ی سی و هفتم
Expand جلسه ی سی و هشتم جلسه ی سی و هشتم
Expand جلسه ی سی و نهم جلسه ی سی و نهم
Collapse جلسه ی چهلم جلسه ی چهلم
گریزی به مسئله ی تشخص
اشكال و جواب
نفی استبعاد از موضوع بودن «ماده مع صورةٍ مّا»
نكته ی بسیار اساسی در باب موضوع حركت
سرّ اهتمام مرحوم آخوند به اثبات موضوع
حركات جوهریِ توسطی و قطعی
تصویر رابطه ی میان حركات جوهری و عرضی
بحثی درباره ی اعیا و رعشه
دو نوع طبیعت انسانی
Expand جلسه ی چهل و یكم جلسه ی چهل و یكم
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
در اینجا مرحوم آخوند مطلبی تحت عنوان «تفریعٌ» ذكر می كند [1]كه بهتر بود این تفریع در بحث زمان مطرح می شد.

مرحوم آخوند می گوید: «فالحركة بمنزلة شخص روحها الطبیعة» . تعبیر ایشان این است كه نسبت حركت به طبیعت، نسبت بدن به روح است. حاجی توضیح داده اند كه مقصود از طبیعت در اینجا همان طبیعت سیال است و در این صورت مقصود از حركت، حركت غیر جوهری است. حركت عرضی به منزله ی بدن است، و طبیعت سیال یعنی حركت جوهری به منزله ی روح است. بنابراین نسبت حركت عرضی با حركت جوهری، نسبت بدن با روح است. همان طور كه روح مقوم بدن است و به منزله ی صورت است برای بدن، طبیعت یا حركت جوهری، مقوم حركات عرضی است.

بعد می گوید: «كما أن الزمان شخص روحها الدهر» . بحث زمان و به دنبال آن بحث دهر تفصیلاً خواهد آمد و ما در اینجا برای توضیح عبارت فوق مختصر توضیحی می دهیم.

مرحوم آخوند به تبع دیگران زمان را مقدار حركت می داند. هر حركتی دارای دو مقدار است. یكی همان امتدادی است كه به حسب مسافت یا مافیه الحركه پیدا می كند و دیگر، مقداری است كه آن را «زمان» می گوییم.

قدما این زمان عمومی را كه همه ی اشیاء را با آن مقایسه می كنیم مقدار حركت فلك الافلاك می دانستند در حالی كه مرحوم آخوند معتقد است كه آن زمان عمومی مقدار حركت جوهری است. به هر حال زمان مقدار حركت است و حركت- چه جوهری و چه عرضی- و همچنین زمان از مختصات طبیعت است.

حكما قائل به عالمی هستند كه آن را عالم دهر یا ملكوت می گویند كه ما عجالتاً آن را عالم ماورای طبیعت می نامیم [2]. نسبت موجودات ملكوتی با عالم مُلك نسبت دو موجود متباین نیست، بلكه طبیعت، تنزل عالم ملكوت و ظل عالم.

مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 487
ملكوت است.

پس این نسبت مثل نسبتی است كه شخص در همین دنیا با ظل و سایه ی خودش دارد و ظل، یك امر تبعی و نوعی انعكاس است. حكما برای عالم ملكوت و عالم طبیعت به چنین چیزی قائل هستند.

چرخ با این اختران، نغز و خوش و زیباستی
صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی
نوع مادی یك ذات، در عالم طبیعت وجود دارد و نوع عقلانی آن در عالم ملكوت وجود دارد. ما مثلاً انسان مُلكی و انسان ملكوتی داریم و انسان ملكوتی وجودی متناسب با آن عالم دارد. حتی به قول شیخ اشراق در اعراض هم همین طور است یعنی اگر حرارت مُلكی داریم، حرارت ملكوتی هم داریم. حتی اشكال هندسی و ریاضی هم به عقیده ی او همین طور هستند.

حال، برگردان زمان در آن عالم چیست؟ آنچه مطابق با زمانِ این عالم است و به تعبیر دیگر وجود ملكوتی زمان چیست؟ به هر حال، آن وجودی كه در آن عالم، متناسب با زمان است، یعنی وجود ملكوتی زمان اصطلاحاً «دهر» نامیده می شود.

این است كه مرحوم آخوند در اینجا می گوید حركت عرضی به منزله ی بدنی است كه روحش طبیعت یا حركت جوهری است، كما اینكه زمان به منزله ی بدنی است كه روح آن دهر است. این، توضیح اجمالی مطلبی است كه تحت عنوان «تفریعٌ» آمده است.


[1] . اجمالاً یادم هست- ولی اخیراً مراجعه نكرده ام- كه این مطلب در تعلیقات شفا هم آمده است و شاید اصل آن از خود شفا باشد.
[2] . حكما در اینجا تقسیماتی مانند دهر اَیمن و دهر اَیسر و ملكوت اسفل و ملكوت اعلی دارند كه محل بحث ما نیست.
کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است