در
کتابخانه
بازدید : 498344تاریخ درج : 1391/03/21
Skip Navigation Links.
شناسه کتاب
Collapse <span class="HFormat">مرحله ی هفتم</span>مرحله ی هفتم
Expand <span class="HFormat">فصل 10: </span>حركت و سكون فصل 10: حركت و سكون
Expand <span class="HFormat">فصل 11: </span>تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت فصل 11: تحقیق درباره ی چگونگی وجود حركت
Expand <span class="HFormat">فصل 12: </span>اثبات محرك اول فصل 12: اثبات محرك اول
Expand <span class="HFormat">فصل 13: </span>پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك فصل 13: پاسخ اشكالات مربوط به اصل نیازمندی متحرك به محرك
Expand <span class="HFormat">فصل 14: </span>تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی فصل 14: تقسیمات قوه ی محركه و اثبات محرك عقلی
Expand <span class="HFormat">فصل 15</span>امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست فصل 15امر مفارق، فاعل مستقیم حركات در طبیعت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 16: </span>هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است فصل 16: هر حادثی مسبوق به قوه و ماده است
Expand <span class="HFormat">فصل 17: </span>تقدم فعل بر قوه فصل 17: تقدم فعل بر قوه
Expand <span class="HFormat">فصل 18: </span>آیا موضوع حركت جسم است؟ فصل 18: آیا موضوع حركت جسم است؟
Expand <span class="HFormat">فصل 19: </span>حكمت مشرقی فصل 19: حكمت مشرقی
Expand <span class="HFormat">فصل: 20</span>اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است فصل: 20اثبات طبیعت برای متحرك و اینكه طبیعت مبدأ قریب همه حركات است
Expand <span class="HFormat">فصل 21: </span>كیفیت ربط متغیر به ثابت فصل 21: كیفیت ربط متغیر به ثابت
Expand <span class="HFormat">فصل 22: </span>نسبت حركت با مقولات فصل 22: نسبت حركت با مقولات
Expand <span class="HFormat">فصل 23: </span>حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟ فصل 23: حركت در چه مقولاتی واقع می شود و در چه مقولاتی واقع نمی شود؟
Collapse <span class="HFormat">فصل 24</span>تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه فصل 24تحقیق در وقوع حركت در مقولات پنجگانه
Expand جلسه ی سی ام جلسه ی سی ام
Expand جلسه ی سی و یكم جلسه ی سی و یكم
Expand جلسه ی سی و دوم جلسه ی سی و دوم
Collapse جلسه ی سی و سوم جلسه ی سی و سوم
بیانی جدید از برهان گذشته
انقلاب ذات
انقلاب ذات، لازمه ی حركت اشتدادی
شی ء در حال حركت ماهیت بالفعل ندارد
حركت، نوعی جامع اضداد
برهان شیخ بر امتناع حركت جوهری
Expand جلسه ی سی و چهارم جلسه ی سی و چهارم
Expand جلسه ی سی و پنجم جلسه ی سی و پنجم
Expand جلسه ی سی و ششم جلسه ی سی و ششم
Expand <span class="HFormat">فصل 25: </span>تحقیق در حركت كمّی فصل 25: تحقیق در حركت كمّی
Expand <span class="HFormat">فصل 26: </span>براهین دیگر بر حركت جوهری فصل 26: براهین دیگر بر حركت جوهری
Expand <span class="HFormat">فصل 27: </span>رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست فصل 27: رد استدلال شیخ و دیگران بر اینكه حدوث صور جوهری به سبب حركت نیست
Expand <span class="HFormat">فصل 28: </span>تأكید بر حركت در جواهر طبیعی فصل 28: تأكید بر حركت در جواهر طبیعی
Expand <span class="HFormat">فصل 29: </span>ویژگیهای حركت وضعی مستدیرفصل 29: ویژگیهای حركت وضعی مستدیر
Expand متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس) متن اسفار (همراه توضیحات استاد هنگام تدریس)
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
پدیدآورنده : استاد شهید مرتضی مطهری
 
مرحوم آخوند می گوید اینكه گفته می شود انقلاب ذات محال است و شی ء واحد در عین اینكه واحد است نمی تواند در دو آن دو ذات داشته باشد بنا بر اصالت ماهیت است ولی بنا بر اصالت وجود محال نیست كه یك شی ء در دو آن دو ذات داشته باشد، دو ماهیت داشته باشد، دو جنس و فصل داشته باشد و یا لااقل فصولش تغییر كند. نمی گوییم كه ممكن است یك شی ء اساساً از مقوله ی خود خارج شود ولی این امر ممكن است كه نوعی تبدیل به نوع دیگر شود و به عبارت دیگر تبدل انواع صورت گیرد ولی یك تبدل انواع فلسفی. بنا بر اصالت ماهیت، تبدل انواع در هر شكلی محال است زیرا تبدل انواع یعنی یك ذات تبدیل به ذات دیگر بشود.

مرحوم آخوند می گوید بنا بر اصالت وجود، تبدل ذات به ذات دیگر، تبدل نوع به نوع دیگر و در حركات اشتدادی تبدل نوع به نوع كاملتر نه تنها محال نیست بلكه واقع هم می شود زیرا در هرجا كه اشتداد صورت می گیرد تبدل انواع و تكامل انواع صورت می گیرد. آنها كه قائل به اصالت ماهیت و اعتباریت وجود بودند حق داشتند بگویند تبدل انواع و تبدل یك ذات به ذات دیگر محال است چون هرچه بود همان ذات بود. ذات یعنی ماهیت، و نوعیت شی ء همان ماهیت شی ء است. وقتی واقعیت از آنِ ماهیت، و وجود امر اعتباری باشد قهراً معنای تبدل ذات این می شود كه یك ذات معدوم شود و ذات دیگری از نو موجود شود. پس چیزی نیست كه ذات «آن» تبدیل به ذات دیگری شود؛ چیزی در بین نیست كه بگوییم این چیز، ذاتی را رها كرده و ذات دیگری را گرفته است؛ هرچه هست خود همان ذات است. بنا بر اصالت ماهیت وقتی یك ذات، متبدل به ذات دیگر می شود نمی توانیم بگوییم چیزی در آنِ قبل دارای یك ذات بود و حالا «همان» دارای ذات دیگری است، بلكه تنها می توانیم بگوییم كه این ذات به طور كلی معدوم شده و ذات دیگری موجود شده است كه این دیگر تبدل ذات و انقلاب یك ذات به ذات دیگر نیست.

بنا بر اصالت وجود این ذاتها و این نوعیتها همه ماهیاتی منتزع از حقیقت وجود هستند و وجود در یك مرحله از مراحل حركت اشتدادی مصداق یك ماهیت از ماهیات است و در مرحله ی بعد ماهیت دیگری از آن انتزاع می شود؛ یعنی در مرحله ی قبل تحت یك جنس و فصل و ماهیت است و در مرحله ی بعد جنس و فصل و ماهیت دیگری دارد.
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 401
اگر بپرسید پس آن چیست كه قبلاً دارای یك ذات بود و حال دارای ذات دیگری است پاسخ می دهیم بنا بر اصالت ماهیت چنین چیزی نمی توانیم داشته باشیم. بنا بر اصالت وجود، آن حقیقت وجود است كه در مراحل اشتداد در یك مرحله دارای ذاتیات خاصی است و در مرحله ی دیگر دارای ذاتیات دیگری است.

یك «او» در اینجا داریم كه همان حقیقت وجود است و این «او» قبلاً دارای یك ذات بود و حال دارای یك ذات دیگر است و این ذات یا ماهیت- كه بالقوه است- علی الاتصال و به طور غیرمتناهی اعتبار می شود.

پس جواب اشكال شیخ كه می گوید لازمه ی حركت در جوهر این است كه ماهیت و ذات شی ء به ذات دیگر تبدیل شود در حالی كه ذات یك شی ء قابل تبدیل شدن به ذات دیگر نیست این است كه در همین حركات اشتدادی، مثل حركت اشتدادی در كیف كه شما خودتان قبول كرده اید، دائماً یك ذات به ذات دیگر تبدیل می شود.

پس چاره ای ندارید جز اینكه قائل به انقلاب ذات شوید.

بنابراین ما دو حرف با شیخ داریم. یك مطلب این است كه به شیخ می گوییم شما كه قائل به حركات اشتدادی هستید هیچ فكر كرده اید كه حركت اشتدادی جز با اصالت وجود سازگار نیست و با اصالت ماهیت هیچ گونه جور در نمی آید؟ این حركت اشتدادی كه شما خودتان قائل هستید دلیل بر اصالت وجود است. مطلب دومی كه به شیخ می گوییم این است كه شما كه منكر انقلاب ذات هستید و می گویید تبدل نوع به نوع دیگر محال است و به همین دلیل حركت در جوهر را محال می دانید هیچ فكر كرده اید كه همان حركت اشتدادی هم كه مورد قبول شماست تبدل ذات به ذات دیگر و انقلاب ذات به ذات دیگر است؟ اگر در اینجا انقلاب ذات جایز است چرا در حركت جوهری انقلاب ذات جایز نباشد؟ معنای هر حركت جوهری از جنبه ی ماهوی انقلاب ذات است؛ یعنی جوهر دائماً علی الاتصال ماهیت عوض می كند و ماهیات غیرمتناهی را رها می كند ولی در عین حال وحدتی هم در اینجا هست كه این وحدت به وجود مربوط است. در حركت جوهری یك وجود واحدِ ممتدِ متصل داریم كه چون دائماً مراتب مختلف اشتداد را طی می كند ماهیاتش الی غیرالنهایه عوض می شود.

پس مطلب دوم- كه گفتیم از مطالب نفیس مرحوم آخوند است- ثابت شد كه در حركات اشتدادی كه مورد قبول شیخ و نیز ارسطوست دائماً انقلاب ذات روی
مجموعه آثار شهید مطهری . ج11، ص: 402
می دهد، امری كه این حكما از آن اینقدر وحشت دارند. حال كه انقلاب ذات جایز شد پس باید در جوهر هم جایز باشد.

کليه حقوق برای پايگاه شهید مطهری محفوظ است